Chiến Dịch Phục Kích Vạn Kiếp – Sông Thương (Tháng 6/1285) (Tháng 5 âm lịch năm Ất Dậu (Tháng 6/1285))

Chiến trường: Phường Chí Linh, Thành phố Hải Phòng (Hải Phòng – Hải Dương hợp nhất theo NQ 202/2025/QH15) · Tọa độ: 21.1528°N, 106.3142°E

Quân Trần đào hào đắp lũy cắt ngang đường rút lui, bố trí quân mai phục tại núi Phả Lại, Vạn Kiếp và bến sông Như Nguyệt – sông Thương. Khi đại quân Thoát Hoan vượt sông Thương, quân Trần bốn mặt đổ ra bắn tên tẩm thuốc độc như mưa.

Bối cảnh chiến lược

Sau khi thua trận ở Chương Dương và phải rút khỏi bờ bắc sông Hồng (Gia Lâm), Trấn Nam Vương Thoát Hoan dẫn đại quân tháo chạy qua vùng Vạn Kiếp – Phả Lại – sông Thương để về Lạng Sơn. Quốc công Tiết chế Trần Quốc Tuấn đã bố trí sẵn hệ thống phục binh dày đặc từ Vạn Kiếp tới ải Vĩnh Bình.

Chỉ huy & Lực lượng tham chiến

Chỉ huy Đại Việt / Việt Nam: Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, Hưng Vũ Vương Trần Quốc Nghiễn, Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng, Phạm Ngũ Lão

Chỉ huy đối phương: Trấn Nam Vương Thoát Hoan, Lý Hằng (Trúng tên độc tử trận), Lý Quán (Trúng tên độc tử trận) (Đại quân Bắc rút của Trấn Nam Vương Thoát Hoan)

Diễn biến các giai đoạn chiến thuật (2 giai đoạn)

1. Giai đoạn 1: Phục kích tại Vạn Kiếp – Núi Phả Lại (Lục Đầu Giang) (Tháng 5 âm lịch năm Ất Dậu (06/1285)) — Trần Quốc Tuấn sai Hưng Vũ Vương Trần Quốc Nghiễn đem 3 vạn quân mai phục ở vùng núi Vạn Kiếp – Phả Lại, đánh tan đội quân tiên phong mở đường của Lý Hằng. Vị trí: Vạn Kiếp – Lục Đầu Giang (Chí Linh).
2. Giai đoạn 2: Truy kích vượt Sông Thương & Tên độc bắn hạ Lý Hằng – Lý Quán (Tháng 5 âm lịch năm Ất Dậu (06/1285)) — Khi đại quân Thoát Hoan tháo chạy qua sông Thương về hướng Lạng Sơn, phục binh nhà Trần đổ ra bắn tên thuốc độc trúng gối Lý Hằng và bắn chết Lý Quán, buộc Thoát Hoan phải chui vào ống đồng trốn chạy. Vị trí: Tuyến vượt sông Thương – ải Nội Bàng trên đường rút về Lạng Sơn.

Kết quả & Ý nghĩa lịch sử

Hàng vạn quân Nguyên bị tiêu diệt tại Vạn Kiếp và sông Thương; hai danh tướng thiện chiến nhất của địch là Lý Hằng và Lý Quán đều trúng tên độc bỏ mạng. Trấn Nam Vương Thoát Hoan phải chui vào ống đồng đặt trên xe cho quân lính kéo chạy trốn về biên giới.

Đập tan hoàn toàn đạo quân chủ lực phía bắc của Thoát Hoan, khép lại thắng lợi trọn vẹn cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ hai (1285).