Trận Thủy Chiến Rạch Gầm – Xoài Mút (19/01/1785) (Rạng sáng ngày mồng 10 tháng Chạp năm Giáp Thìn (19/01/1785))

Chiến trường: Xã Kim Sơn, Tỉnh Đồng Tháp (Đồng Tháp – Tiền Giang hợp nhất theo NQ 202/2025/QH15) · Tọa độ: 10.3492°N, 106.2731°E

Đoạn sông Tiền từ Rạch Gầm đến Xoài Mút dài khoảng 7 km, lòng sông rộng trên 1 km, ở giữa có cù lao Thới Sơn chia dòng nước. Nguyễn Huệ bố trí đại bác trên bờ bắc sông Tiền và trên cù lao Thới Sơn, đồng thời giấu hai đội thủy binh tinh nhuệ trong hai nhánh Rạch Gầm (phía tây) và Xoài Mút (phía đông). Đêm 18 rạng sáng 19/01/1785, lợi dụng lúc thủy triều đang dâng và gió chướng thổi ngược, thuyền Tây Sơn ra khiêu chiến nhử toàn bộ 300 thuyền Xiêm lọt vào đoạn giữa Rạch Gầm – Xoài Mút. Ngay khi con nước bắt đầu ròng chảy xiết, thủy binh từ hai rạch nhánh lao ra khóa chặt đầu – đuôi và pháo binh hai bên bờ đồng loạt nhả đạn.

Bối cảnh chiến lược

Giữa năm 1784, theo lời cầu viện của Nguyễn Ánh, vua Xiêm cử hai tướng Chiêu Tăng, Chiêu Sương dẫn 5 vạn quân thủy bộ và 300 chiến thuyền tiến vào đánh chiếm nửa miền Tây Gia Định, cướp bóc tàn bạo. Đầu năm 1785, Nguyễn Huệ đem đại quân Tây Sơn vào đóng tại Mỹ Tho và chọn đoạn sông Tiền từ Rạch Gầm đến Xoài Mút làm trận địa tiêu diệt địch.

Chỉ huy & Lực lượng tham chiến

Chỉ huy Đại Việt / Việt Nam: Long Nhương Tướng quân Nguyễn Huệ, Trương Văn Đa, Lê Văn Hưng

Chỉ huy đối phương: Chiêu Tăng (Kromluang Thepharirak), Chiêu Sương (Chao Kromma Khun) (5 vạn quân thủy bộ Xiêm La và 300 chiến thuyền (cùng lực lượng của Nguyễn Ánh))

Diễn biến các giai đoạn chiến thuật (3 giai đoạn)

1. Giai đoạn 1: Chiếm lĩnh trận địa pháo cù lao Thới Sơn & Mai phục tại hai nhánh Rạch Gầm – Xoài Mút (Đầu tháng Chạp năm Giáp Thìn (01/1785)) — Nguyễn Huệ khảo sát thực địa đoạn sông Mỹ Tho, bí mật bố trí trận địa đại bác dọc bờ bắc và trên cù lao Thới Sơn, đồng thời ém đội thuyền chiến xung kích sâu trong lòng Rạch Gầm và rạch Xoài Mút. Vị trí: Cù lao Thới Sơn và cửa rạch Xoài Mút trên sông Tiền.
2. Giai đoạn 2: Nhử 300 chiến thuyền Xiêm từ Trà Tân vào túi phục kích lúc rạng sáng (Đêm mồng 9 rạng sáng mồng 10 tháng Chạp (19/01/1785)) — Khi quân Xiêm từ căn cứ Trà Tân (phía thượng lưu) tiến xuống đánh Mỹ Tho theo dòng nước triều lên, đội thuyền nghi binh Tây Sơn vừa đánh vừa lùi qua khỏi Rạch Gầm và Xoài Mút, kéo toàn bộ đội hình thuyền giặc lọt vào giữa. Vị trí: Cửa Rạch Gầm (thượng lưu trận địa trên sông Tiền).
3. Giai đoạn 3: Khóa chặt hai đầu Rạch Gầm – Xoài Mút & Hỏa công tiêu diệt hạm đội Xiêm (Sáng ngày 19/01/1785) — Đúng lúc nước thủy triều đổi chiều chảy ròng, thủy binh Tây Sơn từ Rạch Gầm và Xoài Mút lao ra cắt đứt đội hình địch làm ba đoạn; đại bác từ bờ sông và cù lao Thới Sơn bắn cấp tập kết hợp thuyền hỏa công thiêu rụi gần 300 chiến thuyền Xiêm. Vị trí: Đoạn sông Tiền giữa Rạch Gầm – Xoài Mút – Cù lao Thới Sơn.

Kết quả & Ý nghĩa lịch sử

Chỉ trong một buổi sáng, gần như toàn bộ 300 chiến thuyền và hơn 4 vạn quân Xiêm bị tiêu diệt; Chiêu Tăng, Chiêu Sương chỉ còn vài ngàn tàn quân chạy bộ qua đất Chân Lạp về nước.

Một trong những trận thủy chiến vận động phục kích oanh liệt nhất lịch sử Việt Nam, giữ vững toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ vùng đất Nam Bộ.