Trận Đại Thắng Cửa Hàm Tử (Tháng 5/1285) (Tháng 4 âm lịch năm Ất Dậu (Tháng 5/1285))

Chiến trường: Xã Hàm Tử (Châu Giang), Tỉnh Hưng Yên (Chuẩn hành chính NQ 202/2025/QH15) · Tọa độ: 20.8415°N, 105.9482°E

Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật cho tước hiệu quân Tống cũ dưới quyền tướng Triệu Trung mặc áo giáp và trương cờ hiệu nhà Tống ở mũi tiên phong. Quân Nguyên ngỡ là viện binh nhà Tống vừa phục quốc nên hoảng loạn mất tinh thần, ngay lập tức thủy quân nhà Trần đồng loạt lao lên công kích dữ dội.

Bối cảnh chiến lược

Mùa xuân năm 1285, cánh quân Nguyên của Toa Đô từ Chiêm Thành đánh ngược ra Thanh Hóa rồi vượt biển tiến vào sông Hồng tìm cách hội quân với đại binh Thoát Hoan ở Thăng Long. Quốc công Tiết chế Trần Quốc Tuấn cử Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật chặn đánh tại cửa Hàm Tử.

Chỉ huy & Lực lượng tham chiến

Chỉ huy Đại Việt / Việt Nam: Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật, Chiêu Thành Vương, Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản, Nguyễn Khoái, Triệu Trung (Tướng nhà Tống sang tị nạn)

Chỉ huy đối phương: Toa Đô (Sogetu), Ô Mã Nhi (Đạo quân thủy bộ của Toa Đô (Sogetu) và Ô Mã Nhi từ Chiêm Thành tiến ra Bắc)

Diễn biến các giai đoạn chiến thuật (2 giai đoạn)

1. Giai đoạn 1: Bố trí lực lượng đón lõng binh thuyền Toa Đô tại khúc sông Hàm Tử (Tháng 4 âm lịch năm Ất Dậu (1285)) — Nhận định cánh quân Toa Đô từ miền biển tiến vào sông Hồng muốn lên Thăng Long phải qua khúc sông gấp khúc tại bến Hàm Tử, Trần Quốc Tuấn giao cho Trần Nhật Duật và Trần Quốc Toản lập thế trận đón đánh. Vị trí: Khúc sông Hồng tại cửa Hàm Tử (Khoái Châu, Hưng Yên).
2. Giai đoạn 2: Chiến thuật nghi binh cờ hiệu nhà Tống & Tổng công kích thủy chiến (Tháng 4 âm lịch năm Ất Dậu (Tháng 5/1285)) — Đội quân của tướng Triệu Trung mặc trang phục nhà Tống xông lên hàng đầu khiến quân Nguyên kinh ngạc tưởng nhà Tống đã khôi phục. Nhân lúc hàng ngũ địch rối loạn, Trần Nhật Duật và Trần Quốc Toản thúc chiến thuyền đánh tan đội hình Toa Đô. Vị trí: Bến Hàm Tử (Hưng Yên).

Kết quả & Ý nghĩa lịch sử

Đạo quân của Toa Đô đại bại tại cửa Hàm Tử, buộc phải rút lui về đóng ở bến Tây Kết và hoàn toàn không thể liên lạc được với đạo quân Thoát Hoan ở Thăng Long.

Trận thắng mở màn cho cuộc tổng phản công chiến lược tháng 5/1285, được Thượng tướng Thái sư Trần Quang Khải khắc họa trong câu thơ bất hủ: "Đoạt sáo Chương Dương độ / Cầm Hồ Hàm Tử quan".