Trận Phản Công Đông Bộ Đầu (29/01/1258) (Ngày 24 tháng Chạp năm Đinh Tỵ (29/01/1258))

Chiến trường: Phường Ba Đình (Dốc Hàng Than – Cầu Long Biên), Thủ đô Hà Nội · Tọa độ: 21.0428°N, 105.8492°E

Nắm chắc thời cơ kỵ binh Mông Cổ thiếu lương thảo và mất tinh thần, vua Trần Thái Tông cùng Thái tử Trần Hoãng thống lĩnh đại quân từ Thiên Mạc ngược sông Hồng tiến đánh thẳng vào doanh trại chính của địch ở bến Đông Bộ Đầu.

Bối cảnh chiến lược

Tháng Giêng năm 1258, kỵ binh Mông Cổ do Ngột Lương Hợp Thai chỉ huy từ Vân Nam tràn xuống Bình Lệ Nguyên. Vua Trần Thái Tông thực hiện kế "vườn không nhà trống", chủ động rút đại quân khỏi Thăng Long về căn cứ sông Thiên Mạc (Hưng Yên). Quân Mông Cổ chiếm được tòa thành trống rỗng, lâm vào cảnh tuyệt lương và kiệt sức sau 9 ngày đóng quân.

Chỉ huy & Lực lượng tham chiến

Chỉ huy Đại Việt / Việt Nam: Vua Trần Thái Tông, Thái tử Trần Hoãng (Trần Thánh Tông), Thái sư Trần Thủ Độ, Lê Phụ Trần

Chỉ huy đối phương: Ngột Lương Hợp Thai (Uriyangqadai), A Thuật, Triệt Triệt Đô (3 vạn kỵ binh tinh nhuệ Mông Cổ)

Diễn biến các giai đoạn chiến thuật (3 giai đoạn)

1. Giai đoạn 1: Rút lui chiến lược từ Bình Lệ Nguyên & Thực hiện Vườn không nhà trống tại Thăng Long (Ngày 12 – 15 tháng Chạp năm Đinh Tỵ (01/1258)) — Sau trận cản phá tại Bình Lệ Nguyên (Vĩnh Phúc), vua Trần Thái Tông nghe theo mưu kế của Lê Phụ Trần và Trần Thủ Độ rút toàn quân và nhân dân khỏi Thăng Long về sông Thiên Mạc, để lại kinh thành trống không. Vị trí: Kinh thành Thăng Long (Hà Nội).
2. Giai đoạn 2: Thủy quân nhà Trần ngược sông Hồng tổng phản công bến Đông Bộ Đầu (Ngày 24 tháng Chạp năm Đinh Tỵ (29/01/1258)) — Sau 9 ngày quân Mông Cổ đóng ở Đông Bộ Đầu bị thiếu lương trầm trọng, vua Trần Thái Tông và Thái tử Trần Hoãng ngự lâu thuyền dẫn đại quân tiến đánh mãnh liệt vào bến Đông Bộ Đầu. Vị trí: Bến Đông Bộ Đầu (phía đông bắc Hoàng thành Thăng Long).
3. Giai đoạn 3: Truy kích quân Mông Cổ tại trại Quy Hóa (Cuối tháng Chạp năm Đinh Tỵ (Đầu tháng 2/1258)) — Quân Ngột Lương Hợp Thai tháo chạy dọc tả ngạn sông Hồng lên vùng Quy Hóa (Phú Thọ – Lào Cai) bị trại chủ Hà Bổng dẫn dân binh phục kích, phải bỏ chạy về Vân Nam mà không dám cướp bóc dọc đường. Vị trí: Khu vực trại Quy Hóa (thượng lưu sông Hồng).

Kết quả & Ý nghĩa lịch sử

Quân Mông Cổ đại bại, tháo chạy hỗn loạn khỏi Thăng Long ngược đường sông Hồng về Vân Nam; trên đường rút chạy tới Quy Hóa (Phú Thọ – Yên Bái) lại bị thủ lĩnh miền núi Hà Bổng tập kích đánh tan tác.

Đánh bại hoàn toàn cuộc xâm lược lần thứ nhất của đế quốc Mông Cổ đang lúc bách chiến bách thắng khắp Á – Âu, khẳng định hiệu quả tuyệt vời của kế sách "Thanh dã" (vườn không nhà trống).