Kinh đô Thăng Long (Đông Kinh – Hà Nội) (1010 – 1789 (Kinh đô quốc gia suốt hơn 7 thế kỷ phong kiến và Thủ đô hiện đại))

Tên cổ / Tên gọi khác: Long Biên, Tống Bình, Đại La Thành, Thăng Long, Đông Đô, Đông Quan, Đông Kinh

Triều đại đóng đô: Nhà Lý (1010–1225) · Nhà Trần (1225–1400) · Nhà Hậu Lê – Lê Sơ (1428–1527) · Nhà Mạc (1527–1592) · Lê Trung Hưng (1593–1789)

Vị trí hiện nay: Phường Ba Đình, Thủ đô Hà Nội (Chuẩn hành chính NQ 202/2025/QH15) — Tọa độ: 21.0352°N, 105.8403°E

Lý do định đô & Vị trí địa chiến lược

Theo Thiên Đô Chiếu (1010) của Lý Thái Tổ, thành Đại La ở vào nơi trung tâm trời đất, được cái thế rồng cuộn hổ ngồi, đã đúng ngôi Nam Bắc Đông Tây, lại tiện hướng nhìn sông dựa núi; địa thế rộng mà bằng, đất đai cao mà thoáng, muôn vật cực kỳ phong phú tốt tươi.

Trung tâm đầu não hoạch định các cuộc kháng chiến chống Tống, chống Nguyên Mông (Hội nghị Diên Hồng năm 1285), nơi ra đời Văn Miếu – Quốc Tử Giám (1070–1076), bộ Quốc Triều Hình Luật (Luật Hồng Đức) và là nơi đại quân Quang Trung tiến vào giải phóng mồng 5 Tết Kỷ Dậu (1789).

Kiến trúc & Di sản khảo cổ

• Quy hoạch "Tam trùng thành quách" điển hình: vòng ngoài là La Thành (Kinh thành) bảo vệ dân cư và ngăn lũ sông Hồng, vòng giữa là Hoàng thành (nơi đặt cơ quan triều chính), vòng trong cùng là Tử Cấm Thành (nơi ở của Hoàng đế và hoàng gia).
• Trục trung tâm thiêng liêng: Kỳ Đài – Đoan Môn – sân Đan Trì – nền Điện Kính Thiên với đôi rồng đá chạm nguyên khối thời Lê Sơ (1467).
• Khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu phát lộ các tầng văn hóa chồng xếp liên tục suốt 1.300 năm từ thành Đại La đến Lý – Trần – Lê – Nguyễn.

Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới vào tháng 8/2010.